PC-aanpassingen voor
niet- en slechtzienden

Een MP3-speler gebruiken om Daisy-boeken te lezen?

Uitgevoerd door: Jeroen Baldewijns
Datum: september 2005

Inhoud van dit document:

1. Inleiding

2. Gegevensdrager van de MP3-speler

3. Keuzecriteria

4. Testmethode

5. Test MP3-spelers

• Höher CDH-1847
• Panasonic SL-SX430
• Philips Expanium EXP220
• Aiwa XP-ZV550
• Sony CD Walkman D-NE300

6. Besluit MP3-spelers

7. Verschillen tussen Daisy-spelers en MP3-spelers

• Navigatie
• Informatie over het boek
• Geheugenfunctie
• Volgorde van de hoofdstukken van een boek
• WAV-geluidsbestanden
• Gebruiksvriendelijkheid
• Bladwijzers
• Een boek dat over meerdere Daisy-CD's verspreid staat
• Meerdere boeken op één Daisy-CD
• Beveiliging
• Prijs

8. Vormt de MP3-speler een alternatief voor de Daisy-speler?

1. Inleiding

Met de regelmaat van de klok krijgen we de vraag: “Kan ik een relatief goedkope MP3-speler gebruiken als valabel alternatief voor een Daisy-speler?”. Deze vraag is logisch: de Daisy-speler is niet goedkoop en sommige mensen komen niet in aanmerking voor een tegemoetkoming. Zij die wel in aanmerking komen zien zich geconfronteerd met het feit dat dit hulpmiddel niet op de refertelijst staat, waardoor de aanvraag via de BBC moet lopen, wat kan resulteren in een lange wachttijd vooraleer men een beslissing krijgt. Er zijn dus redenen genoeg om op zoek te gaan naar een alternatief.

Maar is zo’n alternatief wel een goed idee? Zitten er niet te veel addertjes onder het gras? Zijn er nadelen verbonden aan het gebruik van een MP3-speler als alternatief voor het lezen van Daisy-boeken? Op deze vragen willen we graag voor u een antwoord zoeken door een aantal MP3-spelers los te laten op een collectie Daisy-schijfjes.

In een eerste deel van dit testverslag komt onze ervaring met vijf MP3-spelers aan bod. In het tweede deel komen we tot de kernvraag: “Kan een MP3-speler een waardig alternatief vormen voor de Daisy-speler?”, waarop we een antwoord trachten te formuleren.

Terug naar inhoud

2. Gegevensdrager van de MP3-speler

Afhankelijk van het medium waarop het geluid wordt opgeslagen onderscheiden we momenteel drie soorten MP3-spelers:

• CD-MP3-spelers: toestellen die de geluidsbestanden vanaf een CD-schijfje weergeven en qua opzet dus het best vergelijkbaar zijn met een Daisy-speler.
• Flash-MP3-spelers: Toestellen met een ingebouwd flash-geheugen (dit is een elektronisch geheugen) waar de geluidsbestanden via een computer op worden opgeplaatst.
• Harde schijf-MP3-spelers: Toestellen met een ingebouwde harde schijf (zoals die ook in een PC is ingebouwd) waar de geluidsbestanden via een computer op worden opgeplaatst.

Deze twee laatste soorten spelers zijn dus enkel bruikbaar voor PC-gebruikers richten. Bovendien weten we lang niet zeker of het kopiëren van een boek naar een ander geheugen niet in strijd is met de auteursrechten op Daisy-boeken. Daar komt nog eens bij dat de toestellen met een harde schijf qua prijs vrij dicht in de buurt komen van de Daisy-spelers of dikwijls zelfs duurder zijn. Deze toestellen kunnen dus niet als goedkoper alternatief gelden. Daarom vonden we het niet opportuun deze twee soorten mee te nemen in deze test.

De MP3-spelers met flash-geheugen en met een harde schijf als gegevensdrager zijn echter in een razend tempo de markt aan het inpalmen en dit ten koste van de MP3-spelers op basis van CD’s. Bij de typische computermerken vinden we (op iRiver na) al geen CD-MP3-spelers meer. Bij de hifi-merken is dit wel nog het geval, maar ook hier zal dat maar een kwestie van tijd zijn. Wie dus een CD-MP3-speler wil kopen, kan beter niet te lang twijfelen.

Terug naar inhoud

3. Keuzecriteria

Het marktaanbod van CD/MP3-spelers is zo gigantisch uitgebreid dat je onmogelijk alle toestellen kan gaan uittesten. Bij het samenstellen van de testgroep hanteerden we daarom de volgende keuzecriteria:

• De prijs mag de grens van € 100 niet overschrijden. De eerste drijfveer achter deze test is immers dat wie niet kan genieten van een tussenkomst, vaak op zoek is naar een goedkoper alternatief. Het toestel moet dus voor zoveel mogelijk mensen financieel bereikbaar zijn.
• Het toestel moet beschikken over bedieningstoetsen die makkelijk op het gevoel herkenbaar zijn, zodat het toestel vlot bruikbaar is voor blinde personen.
• De speler moet (naast MP3) ook raad weten met het zogenaamde WAV-formaat voor digitaal geluid, omdat de Daisy-standaard dit formaat toestaat.

Naarmate we op basis van deze criteria gingen shoppen, werd al snel duidelijk dat we ons derde criterium maar best achterwege lieten, want WAV-compatibele toestellen bleken zo goed als onvindbaar. De aankoop resulteerde in drie toestellen van de merken Sony, Höher en Panasonic.
Bij het testen van deze toestellen bleek echter één functie onmisbaar, namelijk de geheugenfunctie (doorgaans “resume”-functie genoemd bij dit soort toestellen). Dankzij deze eigenschap onthoudt het toestel waar we de vorige keer in ons boek gestopt waren met lezen, zodat bij het verder lezen automatisch vanaf het juiste punt wordt gestart. Omdat ook de “echte” Daisy-spelers over dit kenmerk beschikken, was dit voor ons voldoende reden om een extra keuzecriterium te definiëren. Aangezien slechts twee van de drie aangekochte toestellen over deze functie beschikte, maar hierbij niet echt wisten te overtuigen, versterkten we ons testtrio met twee extra toestellen van de merken Philips en Aiwa.

Terug naar inhoud

4. Testmethode

Tijdens deze test zijn we vertrokken vanuit een lijstje van acties die we met een klassieke Daisy-speler kunnen ondernemen (lezen, navigeren, het lezen onderbreken en de volgende dag hervatten, bladwijzers plaatsen,...). Op deze manier hebben we een goed beeld gekregen van hoe de MP3-spelers al dan niet aansluiten bij gebruikerswensen die we voor een Daisy-speler als zeer normaal beschouwen.
We hebben elk van de vijf spelers identiek dezelfde boeken onder de kiezen geschoven, waarbij we een set van 10 boeken gebruikten: een boek van VKBB, een boek van PHK, een boek van VLBB, een boek van het Nederlandse FNB, een nummer van het tijdschrift Infovisie Magazine, twee handleidingen van Daisy-spelers (deze CD’s bevatten meerdere boeken) en de handleiding van het Supernova schermuitleesprogramma (waarbij, naast de bestanden van het Daisy-boek, nog heel wat extra “rommel” op de CD aanwezig was). Van de twee eerste boeken hebben we bovendien telkens een “verminkte” kopie aangemaakt, waarbij we de volgnummers van de bestandsnamen wegnamen. Met deze veelzijdigheid qua publicaties hebben we vooral een hoge mate van relevantie van de testresultaten beoogd.

Terug naar inhoud

5. Test MP3-spelers

5.1. Höher CDH-1847

Het toestel heeft aan de bovenzijde 11 toetsen die tactiel vrij goed te onderscheiden zijn, waardoor het redelijk gebruiksvriendelijk is voor blinde mensen. Niet alle toetsen zijn echter voldoende groot en ze contrasteren bovendien niet zo goed ten opzichte van de rest van het toestel; bovendien zijn de opschriften en de pictogrammen te klein waardoor ze voor een slechtziende geen toonbeeld zijn van gebruiksvriendelijkheid. Ook de logica van de toetsopstelling kon beter.
Op de ronde zijkant bevinden zich drie schuifknoppen voor het openen van het deksel, de toetsblokkeerfunctie en de lage tonenversterking aangevuld met een draaiknopje voor het instellen van het geluidsvolume.
Qua gebruiksvriendelijkheid beoordelen we dit toestel nog redelijk voor de meest gangbare gebruiksfuncties. Als we de gevorderde mogelijkheden en instellingen gaan gebruiken, wordt dit toestel echter hopeloos complex (ook voor een goed ziende gebruiker) en kan je bovendien de informatie op het scherm niet missen.
De meegeleverde afstandsbediening vormt geen meerwaarde voor het toestel en vonden wij het testen niet waard.
Na het inleggen van een CD en het dichtklappen van het deksel zou het handig zijn als het boek automatisch begon weer te geven (auto-play), maar dit gebeurt niet, wat we jammer vinden.
Het toestel biedt geen geheugenfunctie (resume) wat we een groot gemis vinden voor het lezen van Daisy-boeken.
Verder- en terugspoelen (maar dan wel zonder behoud van klank) is mogelijk en dit is geen overbodige luxe, gezien het wegvallen van de Daisy-navigatiestructuur op een MP3-speler.
Ook het bladeren tussen verschillende mappen (wat belangrijk is als er meerdere boeken op een CD staan) is mogelijk.
Als enige onbekend merk uit deze test boezemt het toestel ons niet zo veel vertrouwen in als het gaat over de bouwkwaliteit. Dit geldt ook voor de meegeleverde afstandsbediening.
Deze Höher kost € 45, wat niet echt duur is, maar het product maakt dan ook absoluut geen solide indruk.
Beoordeling:

• Pro:
  • Toetsen tactiel goed herkenbaar
• Contra:
  • Contrast opschriften
  • Geen ondersteunende pieptonen
  • Logica toetsenbord
  • Gebruiksvriendelijkheid
  • Geen auto-play
  • Geen resume-functie
  • Verder/terugspoelen enkel zonder behoud van klank

Terug naar inhoud

5.2. Panasonic SL-SX430

Het toestel heeft aan de bovenzijde 9 toetsen die tactiel zeer slecht te onderscheiden zijn, waardoor het geenszins een gebruiksvriendelijk toestel is voor blinde mensen. Bovendien zijn de toetsjes klein en contrasteren ze niet ten opzichte van de rest van het toestel waardoor ze ook voor een slechtziende geen toonbeeld zijn van gebruiksvriendelijkheid. Ook de logica van de toetsopstelling kon beter. Gelukkig wordt er standaard een afstandsbediening meegeleverd waarop de toetsjes wel een heel stuk beter voelbaar zijn.
Op de ronde zijkant bevinden zich twee schuifknoppen voor het openen van het deksel en voor de toetsblokkeerfunctie.
Het toestel biedt geluidssignalen bij het gebruik van basisfuncties (weergave, geluidsvolume, volgende of vorige track, stop,...) wat wel praktisch is. Vreemd is wel dat deze piepjes enkel werken bij het gebruik van de afstandsbediening. Als we de afstandsbediening als alternatief gebruiken voor het slechte toetsenbord, dan beoordelen we de gebruiksvriendelijkheid vrij goed voor de meest gangbare gebruiksfuncties én voor enkele instellingen die vanaf de afstandsbediening beschikbaar zijn (geluidskwaliteit, geluidssignalen). De instellingen die je vanaf het toestel zélf moet wijzigen (zoals de herhaalfunctie, de weergavenmodus,,...), zijn niet toegankelijk omdat ze niet ondersteund worden door geluidssignalen. Een menu is er niet en dat is positief.
Na het inleggen van een CD en het dichtklappen van het deksel zou het handig zijn als het boek automatisch begon weer te geven (auto-play), maar dit gebeurt niet, wat we jammer vinden.
Het toestel biedt een geheugenfunctie (resume) die echter slechts werkt voor één boek, en dan nog enkel zolang het deksel van het toestel dicht blijft.
Verder- en terugspoelen met behoud van klank is niet mogelijk en dit is erg jammer, gezien het wegvallen van de Daisy-navigatiestructuur op een MP3-speler.
Ook het bladeren tussen verschillende mappen (wat belangrijk is als er meerdere boeken op een CD staan) is mogelijk; daarvoor dien je lang op de toetsjes van volgende en vorige track te drukken.
Voor deze Panasonic gaven we € 85 uit wat we, rekening houdend met de slechte toetsen en de geboden functionaliteit, aan de hoge kant vinden.
Beoordeling:

• Pro:
  • Afstandsbediening
  • Beperkte resume-functie
  • Ondersteunende pieptonen
  • Geen menu, sommige instellingen toegankelijk
• Contra:
  • Toetsen tactiel niet herkenbaar
  • Contrast toetsen en opschriften
  • Logica toetsenbord
  • Verder/terugspoelen met behoud van klank niet mogelijk
  • Geen auto-play

Terug naar inhoud

5.3. Philips Expanium EXP220

Het toestel heeft aan de bovenzijde 9 toetsen die tactiel zeer goed te onderscheiden zijn, wat er een gebruiksvriendelijk toestel van maakt voor blinde mensen. De contrasten van toetsen en opschriften zijn soms goed en dan weer wat minder, wat een redelijk gebruikscomfort oplevert voor slechtziende gebruikers. Er zit een zeer duidelijke logica in de opstelling van de toetsten.
Op de ronde zijkant bevinden zich twee schuifknoppen (één voor het openen van het deksel en één voor de toetsblokkeer- en de resume-functies). Verder vinden we op de zijkant ook een draaiknopje voor het geluidsvolume.
Het toestel biedt geluidssignalen bij alle functies, wat wel praktisch is. Het is echter een gemiste kans dat elke functie resulteert in hetzelfde monotone piepje, waardoor je de functies auditief niet van mekaar kan onderscheiden (da’s meteen ook de reden waarom de piepsignalen niet aan de positieve kant van onze beoordeling verschijnen.
De gebruiksvriendelijkheid beoordelen over het algemeen we vrij goed, tenminste zolang je binnen de meest gangbare gebruiksfuncties blijft. Op de geluidsinstellingen na is het wijzigen van de instellingen (zoals de herhaalfunctie, de weergavenmodus,...) enkel mogelijk als je het schermpje kan aflezen. Een menu is er niet en dat is positief.
Na het inleggen van een CD en het dichtklappen van het deksel zou het handig zijn als het boek automatisch begon weer te geven (auto-play), maar dit gebeurt niet, wat we jammer vinden.
Het toestel biedt een geheugenfunctie (resume) maar die is totaal onbruikbaar omdat ze slechts werkt zolang het toestel ingeschakeld blijft (en dit is slechts 70 seconden want daarna wordt de speler uitgeschakeld om batterijen te sparen).
Verder- en terugspoelen (maar dan wel zonder behoud van klank) is mogelijk en dit is geen overbodige luxe, gezien het wegvallen van de Daisy-navigatiestructuur op een MP3-speler.
Ook het bladeren tussen verschillende mappen (wat belangrijk is als er meerdere boeken op een CD staan) is mogelijk.
Als enige speler in deze test weigerde de Philips één van de Daisy-boeken uit ons testrepertorium te lezen!
De Philips verwisselde voor € 69 van eigenaar, wat we bij gebrek aan een bruikbare resume functie te veel vinden.
Beoordeling:

• Pro:
  • Toetsen tactiel goed herkenbaar
  • Logica toetsenbord
  • Behoorlijk gebruiksvriendelijk
• Contra:
  • Instellingen via LCD-schermpje
  • Onbruikbare resume-functie
  • Geen auto-play
  • Verder/terugspoelen enkel zonder behoud van klank
  • Eén Daisy-boek kon niet gelezen worden

Terug naar inhoud

5.4. Aiwa XP-ZV550

Het toestel heeft aan de bovenzijde 9 toetsen die tactiel goed te onderscheiden zijn, waardoor de gebruiksvriendelijkheid voor blinde mensen goed scoort. De toetsen zijn voldoende groot maar contrasteren niet ten opzichte van de rest van het toestel; ook de pictogrammen contrasteren slecht en de opschriften zijn te klein waardoor ze voor slechtzienden geen toonbeeld van gebruiksvriendelijkheid zijn. Ook de logica van de toetsopstelling kon veel beter.
Op de ronde zijkant bevinden zich twee schuifknoppen voor het openen van het deksel en voor de toetsblokkeerfunctie en twee toetsjes voor het instellen van het geluidsvolume (die wat beter voelbaar mochten zijn).
De gebruiksvriendelijkheid beoordelen we vrij goed, tenminste zolang je binnen de meest gangbare gebruiksfuncties blijft. Het wijzigen van de instellingen (zoals de herhaalfunctie, de weergavenmodus,,...) moet echter via het menu, wat enkel mogelijk is als je het schermpje kan aflezen. Verder biedt het toestel geluidssignalen bij basisfuncties (weergave, pauze, volgende of vorige track, stop,...) wat wel praktisch is.
Na het inleggen van een CD en het dichtklappen van het deksel zou het handig zijn als het boek automatisch begon weer te geven (auto-play), maar dit gebeurt niet, wat we jammer vinden.
Het toestel biedt een geheugenfunctie (resume) die echter slechts werkt voor één boek, en dan nog enkel zolang het deksel van het toestel dicht blijft.
Verder- en terugspoelen met behoud van klank is mogelijk en dit is geen overbodige luxe, gezien het wegvallen van de Daisy-navigatiestructuur op een MP3-speler.
Ook het bladeren tussen verschillende mappen (wat belangrijk is als er meerdere boeken op een CD staan) is mogelijk.
Met een prijskaartje van € 29 en rekening houdend met de mogelijkheden, kunnen we deze Aiwa zeker als een koopje bestempelen. Let wel: dit is een promotieprijs, waarvan we niet weten hoe lang die gehandhaafd blijft.
Beoordeling:

• Pro:
  • Toetsen tactiel goed herkenbaar
  • Ondersteunende pieptonen
  • Beperkte resume-functie
  • Verder/terugspoelen met behoud van klank
• Contra:
  • Contrast toetsen en opschriften
  • Logica toetsenbord
  • Instellingen via menu op scherm
  • Geen auto-play

Terug naar inhoud

5.5. Sony CD Walkman D-NE300

Het toestel heeft aan de bovenzijde 5 toetsen (waarvan een multifunctionele toets, die voor sommige mensen wat gewenning zal vragen) die tactiel zeer goed te onderscheiden zijn, wat er een gebruiksvriendelijk toestel van maakt voor blinde mensen. De meeste toetsjes zijn vrij klein maar contrasteren wel goed ten opzicht van de blauwe kleur van het toestel. De opschriften op en naast het toestel contrasteren dan weer niet zo bijster goed. Er zit wel een zeer duidelijke logica in de opstelling van de toetsten.
Op de ronde zijkant bevinden zich de schuifknop voor het openen van het deksel en twee kleine toetsjes voor het geluidsvolume. Op de onderzijde vinden we een schuifknop voor de toetsblokkeerfunctie.
De gebruiksvriendelijkheid beoordelen we vrij goed, tenminste zolang je binnen de meest gangbare gebruiksfuncties blijft. Het wijzigen van de instellingen (zoals de herhaalfunctie, de weergavenmodus, de geluidsinstellingen,...) moet echter via het menu, wat enkel mogelijk is als je het schermpje kan aflezen. Verder biedt het toestel geluidssignalen bij basisfuncties (weergave, pauze, volgende of vorige track, stop,...) wat wel praktisch is.
Na het inleggen van een CD en het dichtklappen van het deksel zou het handig zijn als het boek automatisch begon weer te geven (auto-play), maar dit gebeurt niet, wat we jammer vinden.
Het toestel biedt een geheugenfunctie (resume) die echter slechts werkt voor één boek, en dan nog enkel zolang het deksel van het toestel dicht blijft.
Verder- en terugspoelen met behoud van klank is mogelijk en dit is geen overbodige luxe, gezien het wegvallen van de Daisy-navigatiestructuur op een MP3-speler.
Ook het bladeren tussen verschillende mappen (wat belangrijk is als er meerdere boeken op een CD staan) is mogelijk.
Deze Sony kost € 75, wat niet echt duur, maar toch ook geen koopje is.
Beoordeling:

• Pro:
  • Toetsen tactiel goed herkenbaar
  • Logica toetsenbord
  • Ondersteunende pieptonen
  • Beperkte resume-functie
  • Verder/terugspoelen met behoud van klank
• Contra:
  • Contrast opschriften
  • Instellingen via menu op scherm
  • Multifunctionele toets
  • Geen auto-play

Terug naar inhoud

6. Besluit MP3-spelers

Zelden is de conclusie na een vergelijkende test zo gemakkelijk. Voor het lezen van een Daisy-boek willen we immers zoveel mogelijk de functionaliteit van een “echte” Daisy-speler terugvinden in de MP3-speler. Dat de Höher afvalt zal wellicht niemand verbazen. Maar ook de Philips laat een paar ernstige steken vallen (geen resume-functie, weigering bij één van onze boeken), wat hem door de mand doet vallen. De Panasonic komt al iets beter voor de dag maar ook hier zijn weer een paar mindere kantjes te melden: slechte voelbaarheid van de toetsen, verder- en terugspoelen niet mogelijk. Gekoppeld aan zijn hoge prijs valt daarom ook deze kandidaat niet in de gratie. Blijven de Sony en de Aiwa als toestellen die er met kop en schouder bovenuit steken en aan mekaar gewaagd zijn. Als we echter ook de prijs in rekening brengen, dan slaat de balans duidelijk over naar de Aiwa, die we in promotie konden kopen.

Terug naar inhoud

7. Verschillen tussen Daisy-spelers en MP3-spelers

Rest nog de vraag in hoeverre dit Aiwa/Sony tweespan het kan opnemen tegen de “echte” Daisy-spelers? Hierover buigen we ons aan de hand van een aantal typische functies die de doorsnee Daisy-speler aanbiedt.

7.1. Navigatie

De navigatiestructuur van een Daisy-boek zit niet in de MP3-geluidsbestanden ingebakken, maar in een afzonderlijk bestand (dat “NCC” heet). Een MP3-speler kan enkel MP3-bestanden lezen en dus wordt er met het NCC geen rekening gehouden en gaat de navigatiestructuur (meestal op uitzondering van het hoogste niveau) volledig verloren. Een MP3-speler doet dus eigenlijk het grootste pluspunt van een Daisy-boek teniet.
De navigatiestructuur van een Daisy-boek zit niet in de MP3-geluidsbestanden ingebakken, maar in een afzonderlijk bestand (dat “NCC” heet). Een MP3-speler kan enkel MP3-bestanden lezen en dus wordt er met het NCC geen rekening gehouden en gaat de navigatiestructuur (meestal op uitzondering van het hoogste niveau) volledig verloren.
Daarom is het aangewezen dat de MP3-speler beschikt over de mogelijkheid om verder- en terug te spoelen met behoud van klank. Op deze manier heb je toch nog één extra navigatiemogelijkheid. Vreemd genoeg(!) bieden niet alle MP3-spelers deze mogelijkheid.

Terug naar inhoud

7.2. Informatie over het boek

Nuttige informatie over een Daisy-boek (zoals aantal pagina’s, totale speelduur, boekenplank,...) zit eveneens in het NCC en kan dus ook niet worden opgevraagd (zoals dat met de infotoets op sommige Daisy-spelers wél kan). Sommige van deze informatie (zoals speelduur) kan een MP3-peler nog wel afleiden uit de MP3-bestanden, maar deze informatie verschijnt dan enkel op een schermpje dat niet afleesbaar is voor heel wat slechtzienden en blinden.

Terug naar inhoud

7.3. Geheugenfunctie

Elke Daisy-speler onthoudt voor een aantal boeken het laatste afspeelpunt. Dankzij deze eigenschap kan je op een bepaald punt het lezen in een boek onderbreken en een ander boek beginnen lezen, zonder het risico te lopen om later niet meer terug te vinden op welke plaats je in het eerste boek gebleven was. Afhankelijk van het merk en model wordt het laatste afspeelpunt voor zo’n twintig tot duizend boeken onthouden.
Bij de geteste MP3-spelers van Sony, Panasonic en Aiwa heet deze geheugenfunctie met “resume”. Dat klinkt goed... maar deze geheugenfunctie werkt slechts voor één enkel boek en dan nog enkel zolang het deksel van de speler dicht blijft. Het boek mag dus niet uit de speler verwijderd worden; als dit wel gebeurt is de MP3-speler het laatste afspeelpunt vergeten. De Philips-speler stelt op dit vlak niet veel voor: de laatste afspeelpositie wordt door de resume-functie enkel onthouden zolang het toestel niet wordt uitgeschakeld. Dus vatten we het idee op het toestel gewoon aan te laten staan, maar dat viel tegen: om batterijen te sparen schakelt de speler zichzelf uit na 70 seconden van inactiviteit... en weg is de resume-functie! Het nut van een dergelijke resume-functie ontgaat ons compleet. De Höher had (net zoals veel andere goedkope modellen) helemaal geen geheugenfunctie.
Van het merk iRiver kwamen we nog een paar MP3-spelers op het spoor die beschikten over een resume-functie die tot 10(!) CD’s kan onthouden, maar we beklemtonen “beschikten”, want de fabrikant meldde ons dat deze toestellen niet meer in productie zijn en de Belgische importeur kan het ook niet meer leveren. De enige iRiver MP3-speler die we wél nog in de winkel aantroffen was de IMP-1100 (mét geheugenfunctie voor 10 CD’s), maar die kostte dan weer € 290, wat erg ver boven ons streefbudget van € 100 uitsteekt.
Hier is de Daisy-speler dus duidelijk in het voordeel.
Belangrijk bij het zoeken naar een geschikte geheugenfunctie zijn de informatie op de websites van producenten en de productkennis van de verkopers in de electrowinkels. We hebben echter dikwijls tandenknarsend moeten vaststellen dat websites van sommige producenten functies van hun toestellen domweg niet aangeven en dat verkopers soms hopeloos onkundig zijn.

Terug naar inhoud

7.4. Volgorde van de hoofdstukken van een boek

Op een Daisy-CD staat het gesproken boek verspreid over een aantal MP3-bestanden. Eenvoudig voorgesteld kunnen we zeggen dat elk hoofdstuk van een boek in een afzonderlijk MP3-bestand zit opgeslagen. Een Daisy-speler weet via de navigatiestructuur in het NCC perfect in welke volgorde hij de MP3-bestanden moet voorlezen. Wie het voorgaande aandachtig gevolgd heeft voelt al nattigheid: een MP3-speler houdt geen rekening met het NCC en weet dus niet welke de juiste volgorde van de MP3-betanden is. Het toestel kan slechts op één manier tewerk gaan: het rangschikt de MP3-bestanden alfabetisch en in deze volgorde zullen de hoofdstukken worden voorgelezen. De boeken die door de Vlaamse productiecentra (VKBB, VLBB, PHK) worden aangemaakt, stellen geen problemen omdat de namen van de MP3-bestanden beginnen met een volgnummer, waardoor het alfabetisch rangschikken een correct resultaat geeft. Toch zijn we reeds diverse malen boeken tegengekomen die qua leesvolgorde op een MP3-speler totaal de mist ingaan omdat de MP3-bestandsnamen niet met een volgnummer beginnen! En dan kan het een erg moeilijke puzzel worden!
Ook hier moet de MP3-speler duidelijk het onderspit delven ten opzichte van de Daisy-speler.

Terug naar inhoud

7.5. WAV-geluidsbestanden

Bij het aanmaken van boeken mag de producent kiezen of hij het MP3-of het WAV-geluidsformaat gebruikt. Als hij voor het WAV-formaat opteert, dan zal dit boek niet leesbaar zijn voor de MP3-speler, want we hebben in heel onze zoektocht geen enkele CD-MP3-speler gevonden die dit geluidsformaat ondersteunt. De boeken die door de Vlaamse productiecentra worden aangemaakt, bevatten vrijwel altijd uitsluitend MP3-bestanden, er geen problemen opduiken bij het gebruiken van een MP3-speler. Toch zijn we al een paar boeken tegen het lijf gelopen die wel op WAV-bestanden gebaseerd waren en dan wordt de MP3-speler onbruikbaar.
Opnieuw is de Daisy-speler in het voordeel, maar we mogen niet veralgemenen. Er bestaat immers ook een Daisy-speler die het presteert om geen boeken met WAV-bestanden aan te kunnen.

Terug naar inhoud

7.6. Gebruiksvriendelijkheid

Een Daisy-speler biedt over het algemeen heel wat gebruikscomfort dat specifiek gericht is op de doelgroep van personen met een visuele handicap:

• gesproken boodschappen en geluidssignalen die ondersteunend werken bij de bediening van het toestel,
• een ingebouwde hulpfunctie die de functie van de diverse toetsen duidelijk maakt,
• bedieningstoetsen makkelijk voelbaar te lokaliseren en te herkennen zijn,
• goede contrasten voor de toetsen en de opschriften ten opzicht van de achtergrond,
• een handleiding in een aangepaste leesvorm.

Een MP3-speler is niet specifiek voor de doelgroep ontworpen en biedt deze handige extra’s (op uitzondering van ondersteunende geluidstoontjes bij sommige toestellen) niet. Bij de keuze van een MP3-speler vraagt het aspect bedieningsgemak dus ruime aandacht.

Terug naar inhoud

7.7. Bladwijzers

Eén van de handigheidjes aan veel Daisy-spelers is dat je bij bepaalde passages in een boek bladwijzers kan plaatsen, zodat je daar later makkelijk wee naartoe kan navigeren. Geen enkel van de door ons geteste MP3-spelers is in staat om dergelijke bladwijzers toe te voegen. De iRiver die we in punt 3 reeds aanhaalden kan dit wel.

Terug naar inhoud

7.8. Een boek dat over meerdere Daisy-CD’s verspreid staat

Eerlijkheidshalve moeten we toegeven dat we dit niet konden uittesten omdat we niet beschikken over een boek dat zo omvangrijk is dat het niet meer op één enkele CD past (een Daisy-CD biedt een maximale speelduur van ongeveer 19 uur). Niettemin kunnen we uit de Daisy-standaard duidelijk afleiden dat ook hier weer het NCC om de hoek komt kijken. Het is in dit NCC dat de Daisy-speler merkt dat het boek over meerdere CD’s verspreid is. Dat maakt het voor de Daisy-speler mogelijk om te melden welke CD precies in het toestel zit en hierdoor kan de speler u aan het eind van een CD komen vragen om de volgende CD in te voeren. Ook deze extra functionaliteit zal een MP3-speler niet kunnen bieden.

Terug naar inhoud

7.9. Meerdere boeken op één Daisy-CD

De Daisy-standaard maakt het mogelijk om meerdere boeken op één CD te zetten. Als een Daisy-speler een dergelijk boek inslikt merkt hij dit en meldt hij duidelijk dat er keuze is uit meerdere boeken. Maar hoe zit de Daisy-speler dat er meerdere boeken op een CD staan? U raadt het al: via het NCC. En dan vallen we weer in herhaling... een MP3-speler leest het NCC niet en dus ook deze melding niet.
Bovendien zal een Daisy-speler een waarschuwing geven als je CD 2 van een boek invoert alvorens je CD 1 helemaal hebt uitgelezen. Ook deze waarscguwing blijft achterweg bij de MP3-speler. De enige feedback die een MP3-speler kan geven is de eventueel door de inlezer ingesproken informatie over het aantal CD's waarover het boek verspreid is. Maar daar ben je natuurlijk afhankelijk van de goodwill van de producent die deze informatie strikt gezien niet door de inlezer moet laten weergeven.
Dit hoeft echter geenszins te betekenen dat u niet tussen de boeken kan schakelen, want elk boek moet volgens de Daisy-standaard in een eigen map op de CD staan. Aangezien elke MP3-speler is staat is om tussen deze mappen (en dus tussen de diverse boeken op de CD) te schakelen.
De MP3-speler is dus wel degelijk in staat om meerdere boeken op een Daisy-CD te lezen, maar je krijgt er als gebruiker geen melding van als een CD meer dan één boek bevat. Dat moet je even zelf nakijken.

Terug naar inhoud

7.10. Beveiliging van Daisy-CD’s

Binnen het Daisy Consortium wordt momenteel onderzocht hoe men de Daisy-boeken kan beveiligen met het oog op een betere auteursrechtelijke bescherming. Men moet er rekening me houden dat, als zo’n beveiliging er komt, het mogelijk kan zijn dat een Daisy-boek niet meer met een gewone MP3-speler kan worden beluisterd. Dit zijn natuurlijk slechts veronderstellingen.

Terug naar inhoud

7.11. Prijs

Eindelijk pleit er ook eens iets in het voordeel van de MP3-speler: de prijs. De goedkoopste speler uit deze test (weliswaar in promotie) kost € 29 en dat is slechts een tiende van de prijs van de goedkoopste Daisy-speler. Dit is dan ook de grootste troef van de MP3-speler.

Terug naar inhoud

8. Hamvraag: “Vormt de MP3-speler een alternatief voor de Daisy-speler?”

Het mag duidelijk zijn dat er heel wat nadelen verbonden zijn aan het lezen van Daisy-boeken met een MP3-speler. Dat de enerzijds navigatiestructuur wegvalt en anderzijds de geheugenfunctie bitter weinig functionaliteit biedt, zijn voor velen wellicht het allergrootste nadelen van de MP3-speler als alternatief voor een Daisy-speler. De nadelen in verband met de leesvolgorde en de WAV-bestanden vallen gelukkig grotendeels weg voor wie enkel boeken leest die bij de Vlaamse productiecentra gemaakt zijn. Maar let op: bij andere productiecentra hebben we al boeken gevonden die op deze vlakken wél problemen geven. De overige nadelen zijn wellicht van een iets mindere orde, maar voor veeleisende lezers van Daisy-boeken kunnen ook hier kritieke punten bij zijn.
We kunnen concluderen dat een MP3-speler op functioneel vlak toch wel zwaar het onderspit moet delven ten opzicht van de “echte” Daisy-spelers. Betekent dit dat we de MP3-speler als alternatief voor de Daisy-speler helemaal moeten afschrijven? Voor de meeste potentiële gebruikers van Daisy-spelers moeten we deze vraag positief beantwoorden. Wie kan genieten van een tussenkomst van het Vaams Fonds, raden we aan om resoluut voor een Daisy-speler te kiezen (ook al moet je die momenteel nog via de Bijzondere Bijstandscommissie aanvragen) en de MP3-speler te laten voor wat hij is. Maar ook voor wie geen recht heeft op tussenkomst maar wel voldoende inhoud in zijn portemonnee raden we onomwonden de Daisy-speler aan voor het lezen van gesproken boeken. Enkel voor wie geen tussenkomst kan genieten én krap bij kas zit, luidt de boodschap: een MP3-speler is beter dan helemaal niets. Verder kan een MP3-speler eventueel ook overwogen worden voor wie naast zijn tafelmodel Daisy-speler nog een compact en goedkoop tweede spelertje wenst te gebruiken.
Zoals duidelijk zal zijn uit onze test van vijf spelers is het in het laatste geval echter erg belangrijk om bij de keuze een aantal aandachtspunten (gebruiksvriendelijkheid van de bediening, voelbare herkenning van de toetsen, geheugenfunctie, verder/terugspoelen met behoud van klank,...) te checken. En net dit is niet altijd gemakkelijk! Het heeft ons zeer intense zoektochten in websites en een hele dag winkels afschuimen gekost. Struikelblokken in deze zoektocht waren de zeer gebrekkige informatie op de websites van sommige producenten van deze toestellen en de onwetendheid van heel wat verkopers, die totaal geen voeling hebben met de noden van de doelgroep.

Terug naar inhoud