Vergelijkende test: Autonome voorleestoestellen

Uitgevoerd door: Katrien Roos, Jeroen Baldewijns
Blindenzorg Licht en Liefde vzw
Datum: juni 2005

1. Inleiding

Momenteel vinden we een ruim aanbod aan leestoestellen op de Vlaamse markt, waarvan wij dit viertal getest hebben: EasyReader, Reporter, Poët en Hedoscan.
De leesmachines zijn voornamelijk bedoeld voor die mensen die het niet zien zitten om met computer en scanner aan de slag te gaan, maar die toch via spraakweergave hun documenten en briefwisseling willen raadplegen. Meestal zegt het PC-gebeuren hen niet veel of zijn ze ervan overtuigd dat ze niet voldoende technisch onderlegd zijn om met de PC te kunnen leren werken. Alhoewel een autonoom leestoestel eigenlijk een gestripte Windows-PC is, zorgt de eenvoudige bediening ervoor dat een grote groep van blinde en slechtziende mensen aangesproken wordt.

2. Gemeenschappelijke kenmerken

In elk leestoestel kan je een tekstherkenningsprogramma terugvinden, dat ervoor zorgt dat alle gedrukte tekst herkend wordt en een spraaksyntheseprogramma dat deze tekst voorleest. Hoewel alle toestellen vlot tekst herkennen, verschillen ze toch wel wat bij de weergave van complexe documenten.
Bij alle toestellen die we getest hebben, was RealSpeak geïnstalleerd, wat garant staat voor goed verstaanbaar voorgelezen documenten.
Elke leverancier wil ons graag doen geloven dat zijn toestel sneller is, maar wij zagen geen markante verschillen. De opstartsnelheid, de snelheid van het inscannen en herkennen van de documenten lagen bij alle toestellen quasi gelijk. Het gaat om minieme verschillen, zodat deze niet opgenomen worden in het testverslag.
Alle toestellen voorzien een spraakondersteuning bij het bedienen van de knoppen.

3. Testmateriaal

Voor deze vergelijkende test hebben we de toestellen niet gespaard. We hebben een uitgebreid assortiment voorwerpen en documenten verzameld waar we elk van de toestellen op los lieten:

1. Faxdocument
2. Bestelbon
3. Franstalige brochure op glanspapier
4. Engelstalig dik boek
5. Folder met wisselende kleuren voor letters en achtergrond
6. Grafisch zeer complexe folder
7. Krant
8. Lasergeprinte tekst
9. Magazine met tekst in kolommen
10. Testdocument met acht kolommen
11. Treinbiljet
12. Testdocument met verkleinende lettergroottes
13. Brochure met foto's op glanspapier
14. Drieluik brochure
15. Magazine "Handiscoop"
16. Inhoudsopgave van het magazine "Seniorama"
17. Streekkrant
18. Blanco A4 blad
19. Document bestaande uit meerdere pagina's
20. Bankuittreksel
21. Diskette met info van het internet (opgeslagen als txt-bestand)
22. CD-ROM met Word-bestanden
23. CD-ROM met Daisy-boek

4. Testresultaten

4.1. EasyReader

De EasyReader wordt geleverd met een Nederlandstalige, beknopte maar duidelijke handleiding in tekstvorm, die gemakkelijk onder de scanner gelegd kan worden. Een iets uitgebreidere handleiding zou wenselijk zijn. De procedure voor het wisselen van de talen mocht bijvoorbeeld wat duidelijker uitgelegd worden. Ook bijgeleverd zijn de Windows-CD en de CD-ROM die bij het moederbord hoort, waardoor we kunnen stellen dat het toestel uiterst volledig en correct geleverd wordt.
Uniek is hij, als je gaat inscannen. Eén van de acht beschikbare muziekjes wordt afgespeeld zolang het herkennen van de tekst bezig is. Er is een "shuffle"-functie voor deze muziek ingebouwd, zodat het na enkele scans niet begint te vervelen. Dit muziekje heeft als voordeel dat, wanneer je te ongeduldig wordt, je niet nodeloos andere toetsen begint in te drukken. Naargelang de complexiteit van het document kan het meer dan één minuut duren vooraleer de tekst wordt voorgelezen en het muziekje is een niet mis te verstane indicatie over de voortgang van het scanproces. Begin je toch te vlug op verschillende toetsen te drukken, dan gebeurt het onvermijdelijke. Het voorleestoestel loopt vast, net zoals dit met een gewone Windows-PC ook wel eens gebeurt. Opnieuw opstarten is dan de boodschap.
De EasyReader bestaat uit één, modern ogende behuizing, die vooraan 10 knoppen telt. Een aan/uitknop, twee knoppen voor het regelen van het volume, een scanknop, een knop voor het schakelen tussen voorlezen van gescande documenten en Daisy-boeken en 5 navigatieknoppen. Deze knoppen zijn goed voelbaar, lichten op als het toestel aanstaat en contrasteren hierdoor goed met de behuizing. Een bijkomend voordeel is dat aan elke knop maar één functie gekoppeld werd. Daardoor blijft het toestel erg eenvoudig in gebruik. Om de eenvoud te bewaren, heeft de producent ervoor gekozen om standaard geen opslagmogelijkheid te voorzien in zijn toestel. Niettegenstaande kan voor diegenen die deze gebruikseenvoud wel op prijs stellen maar toch documenten willen opslaan, een apart toetsenbordje worden meegeleverd, waarmee een beperkt aantal documenten kunnen worden opgeslagen.
De EasyReader beschikt over twee luidsprekers die een zeer aangename klankondersteuning bieden, zelfs wanneer het volume op maximum staat.
De EasyReader kan optioneel ook een Daisy-speler bevatten, die dezelfde navigatieknoppen gebruikt als het voorleestoestel.
De EasyReader gebruikt het tekstherkenningsprogramma OmniPage Pro.
Het prijskaartje is verrassend laag in vergelijking met de andere toestellen. Voor € 2690 heb je een voorleestoestel zonder Daisy-speler en voor € 2890 heb je er één met Daisy-speler ingebouwd. De leverancier Koba Vision uit Leopoldsburg is tevens ook de producent van dit toestel.
Bij het uittesten ondervonden we enkel problemen met teksten die een ingewikkelde lay-out hadden, zoals een krant. Zo werden sommige titels aan een ander artikel gelinkt, waardoor je soms vreemde verhalen te horen kreeg. Uit ondervinding bleek wel dat als we dezelfde krant of brochure nogmaals inscanden nadat we deze gedraaid hadden, we soms toch nog een aanvaardbare weergave kregen van hetgeen geschreven stond. In de handleiding staat trouwens te lezen dat een tekst in kolommen goed te lezen is, behalve als de titel van het artikel midden in de tekst staat en niet bovenaan. Deze eerlijkheid valt te appreciëren, temeer omdat de andere toestellen dit ook niet kunnen waarmaken, maar dit niet vermelden.

Beoordeling:

• Pro:
  • Erg eenvoudige bediening
  • Aangename muziekjes tijdens scannen
  • Daisy-functie
  • Erg aantrekkelijk geprijsd
• Contra:
  • Enkele vastlopers tijdens test
  • Resultaat bij complexe documenten

4.2. Poët

De Poët werd ons geleverd zonder handleiding.
De Poët kan je weten te appreciëren vanwege de grote opdruk op de zwarte contrasterende knoppen. De bediening is eenvoudig en blijft vrij eenvoudig, ook al wordt er gebruik gemaakt van een menu.
De Poët bestaat uit één behuizing met vooraan een schuin lopend bedieningspaneel met 6 drukknoppen en 2 draaiknoppen. Er zijn een aan/uitknop, een scanknop en 4 navigatietoetsen, die tevens toegang geven tot het menu. Met de draaiknoppen kan je het geluidsvolume en de spreeksnelheid regelen. Het wijzigen van de spreeksnelheid vraagt wat handigheid, omdat tussen het ogenblik van de draai aan de knop en het vertragen/versnellen van de spraak enkele seconden verloopt.
Er bevindt zich één luidspreker vooraan die, met het volume op zijn luidst, nog goed verstaanbaar blijft.
Je hebt uitgebreide instelmogelijkheden door gebruik te maken van het menu (zoals de spraak van de menu's aanpassen, instelmogelijkheden voor kolommen detecteren,...)
Bij het afsluiten van de Poët is er een piepsignaal en de melding dat de Poët wordt uitgeschakeld. Er is geen mogelijkheid om een Daisy-speler te integreren of een diskette of CD-ROM te laten lezen.
De prijs van dit toestel bedraagt € 3710. De producent is Baum en het toestel wordt verdeeld door de firma Erocos in Zolder.
Bij het uittesten van de Poët gaf deze problemen met een grafisch complexe folder, een krant en een treinticket/bankuittreksel. Zo werd de informatie op het treinticket en bankuittreksel helemaal door elkaar gegooid.

Beoordeling:

• Pro:
  • Goed bedieningspaneel
  • Veel instellingsmogelijkheden
  • Aansluiting van heel wat randapparatuur mogelijk
• Contra:
  • Uitgebreid menu maakt bediening wat complexer
  • Geen Daisy-functie
  • Instelling leessnelheid vraagt wat gewenning
  • Resultaat bij complexe documenten

4.3. Hedoscan

De Hedoscan wordt geleverd met 2 afdekplaatjes en zowel een gesproken als een gedrukte handleiding, maar deze zijn enkel in het Duits. Op het toestel staat wel degelijk RealSpeak, maar dan niet de Vlaamse maar wel de Nederlandse versie.
Bij het gebruik van de Hedoscan is het duidelijk waar het kind geboren is. Gesproken boodschappen bij knoppen bevatten soms een al te letterlijke vertaling uit het Duits (om opgeslagen document terug op te roepen: "invoegen" (?), beëindigen wordt uitgesproken als "beëindigen" en ook de handleiding op het toestel zelf is enkel terug te vinden in het Duits.
Het meest opvallende aan dit toestel is dat het uit twee componenten bestaat, het bedieningsblok en de scanner die met klittenband aan mekaar zijn vastgemaakt. De lange zijde van het toestel is tevens ook de bedieningszijde, waardoor de scanner zijdelings moet geopend worden. Op de scanner is hierom een bolle knop geplaatst, wat dit gemakkelijker maakt.
Op het bedieningspaneel bevinden zich 3 draaiknoppen en 16 contrasterende drukknoppen die door het gebruik van een afdekplaatje verzonken liggen. Met de draaiknoppen kan je het volume regelen en de toonhoogtes. Met de drukknoppen kan je navigeren in de tekst, in het menu navigeren, een scanknop, een annuleringsknop, een bevestigingsknop, een knop om op te slaan en een knop om documenten op te roepen. Voordeel is dat er aan de knoppen geen dubbele functies zijn toegewezen, waardoor je toch wel wat mogelijkheden hebt, zonder in een al te complex menu te moeten werken. De afdekplaatjes maken het dan weer mogelijk om, door de afdekking van een aantal toetsen, de bediening van de Hedoscan te vereenvoudigen en dus aan te passen aan de capaciteiten van de gebruiker. Er is ook een scanknop, maar deze moet je twee maal indrukken voor er effectief gescand wordt.
Er is een mogelijkheid tot opslaan en je kan de opgeslagen documenten verdelen over verschillende mappen. De opgeslagen documenten kan je markeren door een zelf ingesproken documentnaam. Dit doe je door middel van het menu.
De aan/uitknop is een tuimelknop en bevindt zich aan de rechterzijde van het toestel.
Bij het opstarten vermeldt de stem dat je nog x pagina's kan opslaan en doet het toestel melding van het laatst gescande document (ook al is dit niet opgeslagen). Bij het uitschakelen van het toestel is er geen signaal of melding dat het toestel afgesloten wordt, wat toch erg jammer is.
De producent is Hedo Reha-Technik. Het toestel kost € 4102 en is verkrijgbaar bij de firma Integra in Heverlee.
Bij het testen ondervindt de Hedoscan problemen bij het voorlezen van kranten. De artikels worden door elkaar gegooid en in onlogische volgorde uitgesproken.
Ook het papier met de 8 kolommen werd als één doorlopende regel gelezen en van het treinbiljet werd de prijs niet uitgesproken.

Beoordeling:

• Pro:
  • Goed bedieningspaneel
  • Moeilijkheidsgraad aanpasbaar via afdekplaten
• Contra:
  • Hollandse stem
  • Duitse handleiding
  • Geen Daisy-functie
  • Resultaat bij complexe documenten

4.4. Reporter

De Reporter wordt geleverd met een uitgebreide gesproken en gedrukte handleiding en met een hoofdtelefoon.
Het toestel bestaat uit één behuizing met vooraan een hellend bedieningspaneel met 2 luidsprekers. Op het bedieningspaneel kunnen we een volumedraaiknop en 8 drukknoppen terugvinden, waarvan een aan/uitknop, een knop voor tijdweergave, 5 knoppen met de navigatietoetsen, een scanknop en een weergave/pauzeknop. Voor meer geavanceerde functies moeten combinaties van meerdere knoppen worden ingedrukt, wat niet altijd even eenvoudig is en dus oefening vergt.
Bij het opendraaien van het volume wordt de stem minder verstaanbaar omwille van de mindere geluidskwaliteit van de luidsprekers.
Het automatisch herkennen van de taal in het document is een zeer groot pluspunt en de Reporter is de enige in zijn soort die dit kan.
De Reporter maakt gebruik van het tekstherkenningsprogramma Kurzweil 1000.
De Reporter is ongetwijfeld de meest gecompliceerde van de vier, maar de producent heeft toch geprobeerd de basisfuncties eenvoudig te houden. Het vraagt in het begin wat oefening en het intensief doorlopen van de handleiding, maar zodra je de toepassingen onder de knie hebt, toont de Reporter zich als een enorm veelzijdig toestel.
De Reporter bevat een diskette en een CD-ROM-station en is bruikbaar als Daisy-speler. Het diskettestation is niet alleen handig voor het opslaan van ingescande documenten, maar is ook zeer handig om documenten te laten voorlezen, die je in digitale vorm (html, word, txt, DigiKrant) aangeleverd krijgt. Ook een CD-ROM met tekstbestanden kan je laten voorlezen.
De prijs voor het toestel bedraagt € 4200 met 1 taal en € 4600 met 4 talen.
De leverancier Sensotec uit Brugge is tevens producent van het toestel.
Uit de testresultaten bleek het volgende:
Het annuleren van scannen is altijd mogelijk wat een niet te onderschatten handigheidje is.
Toestel zegt wanneer de tekst slecht herkend is, zoals de folder met de kleurovergangen, waardoor je weet dat je wat fouten moet incalculeren.
Bij het inscannen van een boek kan je met de knoppen pauze en scannen opeenvolgend scannen, terwijl de reporter nog aan het voorlezen is.
Het voorlezen van diskette en cd-rom was geen enkel probleem en zelfs daar wordt de taal automatisch herkend. Maar zelfs de Reporter ondervindt problemen met het lezen van kranten of grafisch ingewikkelde folders. De volgorde wordt door elkaar gegooid en levert geen logisch geheel meer op.
Een niet te onderschatten voordeel tenslotte, is dat je door de producent gratis instellingenbestanden kan laten aanmaken en installeren. Deze instellingenbestanden kunnen ervoor zorgen dat bepaalde typedocumenten (bijvoorbeeld je favoriete TV-blad) correcter weergegeven worden. Dit is vooral handig bij veel gebruikte typedocumenten.

Beoordeling:

• Pro:
  • Automatische taalherkenning
  • Gebruik van instellingenbestanden
  • Veel instellingsmogelijkheden
  • Daisy- én DigiKrant functionaliteit
  • Aansluiting van heel wat randapparatuur mogelijk
• Contra:
  • Kwaliteit luidsprekers
  • Gebruik van toetscombinaties verlaagt de gebruiksvriendelijkheid

5. Besluit

Als je op zoek bent naar een zeer eenvoudig en bovendien een budgetvriendelijk toestel, dat eventueel een Daisy-speler bevat, dan is de EasyReader beslist een aanrader. Bent u op zoek naar een toestel dat documenten kan opslaan en toch niet te moeilijk in gebruik is, dan zijn de Poët en de Hedoscan een optie. Heeft u behoefte aan het lezen van documenten in diverse talen, u wilt een opslagmogelijkheid die van een diskette gebruik kan maken, u wilt ook documenten consulteren die op diskette of op CD-ROM staan, wilt u ook nog eens een Daisy-speler en een leestoepassing voor uw DigiKrant en u wordt niet afgeschrikt om eerst een handleiding te doorlopen, dan is de Reporter iets voor u. We hadden niet direct de ervaring dat het ene toestel beter was dan het andere, maar qua bediening moet je toch even uitkijken naar wat het best bij je noden / wensen / mogelijkheden aansluiten.